🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उरग (पुंलिङ्ग)

सर्प, साँप

🔎 आपका लिखा रूप उरगाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउरगःउरगौउरगाः
द्वितीयाउरगम्उरगौउरगान्
तृतीयाउरगेणउरगाभ्याम्उरगैः
चतुर्थीउरगायउरगाभ्याम्उरगेभ्यः
पञ्चमीउरगात् / उरगाद्उरगाभ्याम्उरगेभ्यः
षष्ठीउरगस्यउरगयोःउरगाणाम्
सप्तमीउरगेउरगयोःउरगेषु
सम्बोधनहे उरगहे उरगौहे उरगाः

अर्थ: सर्प, साँप
संस्कृत: सर्पः · पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, पन्नग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रग (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उरगाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारगःरगौरगाः
द्वितीयारगम्रगौरगान्
तृतीयारगेणरगाभ्याम्रगैः
चतुर्थीरगायरगाभ्याम्रगेभ्यः
पञ्चमीरगात् / रगाद्रगाभ्याम्रगेभ्यः
षष्ठीरगस्यरगयोःरगाणाम्
सप्तमीरगेरगयोःरगेषु
सम्बोधनहे रगहे रगौहे रगाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें