🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:07:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कण्डू (पुंलिङ्ग)

कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकण्डूःकण्डुवौकण्डुवः
द्वितीयाकण्डुवम्कण्डुवौकण्डुवः
तृतीयाकण्डुवाकण्डूभ्याम्कण्डूभिः
चतुर्थीकण्डुवेकण्डूभ्याम्कण्डूभ्यः
पञ्चमीकण्डुवःकण्डूभ्याम्कण्डूभ्यः
षष्ठीकण्डुवःकण्डुवोःकण्डुवाम्
सप्तमीकण्डुविकण्डुवोःकण्डूषु
सम्बोधनहे कण्डूःहे कण्डुवौहे कण्डुवः

अर्थ: कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः
संस्कृत: पर्याय: खर्जू, कण्डूया

📚 अमरकोश में:
• खुजली (२.६.५३) — पर्याय: खर्जू, कण्डूया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कण्डू (स्त्रीलिङ्ग)

कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकण्डूःकण्ड्वौकण्ड्वः
द्वितीयाकण्डूम्कण्ड्वौकण्डूः
तृतीयाकण्ड्वाकण्डूभ्याम्कण्डूभिः
चतुर्थीकण्ड्वैकण्डूभ्याम्कण्डूभ्यः
पञ्चमीकण्ड्वाःकण्डूभ्याम्कण्डूभ्यः
षष्ठीकण्ड्वाःकण्ड्वोःकण्डूनाम्
सप्तमीकण्ड्वाम्कण्ड्वोःकण्डूषु
सम्बोधनहे कण्डुहे कण्ड्वौहे कण्ड्वः

अर्थ: कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः
संस्कृत: पर्याय: खर्जू, कण्डूया

📚 अमरकोश में:
• खुजली (२.६.५३) — पर्याय: खर्जू, कण्डूया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬