🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कतरत् (नपुंसकलिङ्ग)

कौन, दो में से कौन सा

🔎 आपका लिखा रूप कतरतः = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकतरत् / कतरद्कतरतीकतरन्ति
द्वितीयाकतरत् / कतरद्कतरतीकतरन्ति
तृतीयाकतरताकतरद्भ्याम्कतरद्भिः
चतुर्थीकतरतेकतरद्भ्याम्कतरद्भ्यः
पञ्चमीकतरतःकतरद्भ्याम्कतरद्भ्यः
षष्ठीकतरतःकतरतोःकतरताम्
सप्तमीकतरतिकतरतोःकतरत्सु
सम्बोधनहे कतरत् / हे कतरद्हे कतरतीहे कतरन्ति

अर्थ: कौन, दो में से कौन सा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कतरता (स्त्रीलिङ्ग)

कत (इस वृक्ष का फल, रीठा) + रता (प्रसन्न या खुश, स्नेहशील)

🔎 आपका लिखा रूप कतरतः = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकतरताकतरतेकतरताः
द्वितीयाकतरताम्कतरतेकतरताः
तृतीयाकतरतयाकतरताभ्याम्कतरताभिः
चतुर्थीकतरतायैकतरताभ्याम्कतरताभ्यः
पञ्चमीकतरतायाःकतरताभ्याम्कतरताभ्यः
षष्ठीकतरतायाःकतरतयोःकतरतानाम्
सप्तमीकतरतायाम्कतरतयोःकतरतासु
सम्बोधनहे कतरतेहे कतरतेहे कतरताः

अर्थ: कत (इस वृक्ष का फल, रीठा) + रता (प्रसन्न या खुश, स्नेहशील)
English: (अस्, आ, अत्). (comparative of 2. क; declined as a pronom., Gram. 236), who or which of two? whether of two? A

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें