🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कद्रु (पुंलिङ्ग)

भूरे रंग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकद्रुःकद्रूकद्रवः
द्वितीयाकद्रुम्कद्रूकद्रून्
तृतीयाकद्रुणाकद्रुभ्याम्कद्रुभिः
चतुर्थीकद्रवेकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
पञ्चमीकद्रोःकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
षष्ठीकद्रोःकद्र्वोःकद्रूणाम्
सप्तमीकद्रौकद्र्वोःकद्रुषु
सम्बोधनहे कद्रोहे कद्रूहे कद्रवः

अर्थ: भूरे रंग का
संस्कृत: पर्याय: कडार, कपिल, पिङ्ग, पिशङ्ग, पिङ्गल

📚 अमरकोश में:
• भूरा-पीला (१.५.१७) — पर्याय: कडार, कपिल, पिंग, पिशंग, पिंगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कद्रु (स्त्रीलिङ्ग)

भूरे रंग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकद्रुःकद्रूकद्रवः
द्वितीयाकद्रुम्कद्रूकद्रूः
तृतीयाकद्र्वाकद्रुभ्याम्कद्रुभिः
चतुर्थीकद्रवे / कद्र्वैकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
पञ्चमीकद्रोः / कद्र्वाःकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
षष्ठीकद्रोः / कद्र्वाःकद्र्वोःकद्रूणाम्
सप्तमीकद्रौ / कद्र्वाम्कद्र्वोःकद्रुषु
सम्बोधनहे कद्रोहे कद्रूहे कद्रवः

अर्थ: भूरे रंग का
संस्कृत: पर्याय: कडार, कपिल, पिङ्ग, पिशङ्ग, पिङ्गल

📚 अमरकोश में:
• भूरा-पीला (१.५.१७) — पर्याय: कडार, कपिल, पिंग, पिशंग, पिंगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कद्रु (नपुंसकलिङ्ग)

भूरे रंग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकद्रुकद्रुणीकद्रूणि
द्वितीयाकद्रुकद्रुणीकद्रूणि
तृतीयाकद्रुणाकद्रुभ्याम्कद्रुभिः
चतुर्थीकद्रुणेकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
पञ्चमीकद्रुणःकद्रुभ्याम्कद्रुभ्यः
षष्ठीकद्रुणःकद्रुणोःकद्रूणाम्
सप्तमीकद्रुणिकद्रुणोःकद्रुषु
सम्बोधनहे कद्रु / हे कद्रोहे कद्रुणीहे कद्रूणि

अर्थ: भूरे रंग का
संस्कृत: पर्याय: कडार, कपिल, पिङ्ग, पिशङ्ग, पिङ्गल

📚 अमरकोश में:
• भूरा-पीला (१.५.१७) — पर्याय: कडार, कपिल, पिंग, पिशंग, पिंगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें