🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:19:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपिला (स्त्रीलिङ्ग)

भूरे रंग का, आरक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिलाकपिलेकपिलाः
द्वितीयाकपिलाम्कपिलेकपिलाः
तृतीयाकपिलयाकपिलाभ्याम्कपिलाभिः
चतुर्थीकपिलायैकपिलाभ्याम्कपिलाभ्यः
पञ्चमीकपिलायाःकपिलाभ्याम्कपिलाभ्यः
षष्ठीकपिलायाःकपिलयोःकपिलानाम्
सप्तमीकपिलायाम्कपिलयोःकपिलासु
सम्बोधनहे कपिलेहे कपिलेहे कपिलाः

अर्थ: भूरे रंग का, आरक्त
संस्कृत: पर्याय: भस्मगर्भा

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद शीशम (२.४.६३) — पर्याय: भस्मगर्भा
• (ऐरावत, पुण्डरीक, वामन, कुमुद, अंजन,) पुष्पदन्त, सार्वभौम और सुप्रतीक (१.३.६) — पर्याय: पुष्पदन्त, सार्वभौम, सुप्रतीक, उनकी, पिंगला, अनुपमा
• रेणुका (सम्भालू-बीज) के नाम (२.४.१२०) — पर्याय: द्विजा, हरेणु, रेणुका, कौन्ती, भस्मगन्धिनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें