🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:36:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मिन् (पुंलिङ्ग)

कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मीकर्मिनौकर्मिनः
द्वितीयाकर्मिनम्कर्मिनौकर्मिनः
तृतीयाकर्मिनाकर्मिभ्याम्कर्मिभिः
चतुर्थीकर्मिनेकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
पञ्चमीकर्मिनःकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
षष्ठीकर्मिनःकर्मिनोःकर्मिनाम्
सप्तमीकर्मिनिकर्मिनोःकर्मिषु
सम्बोधनहे कर्मिन्हे कर्मिनौहे कर्मिनः

अर्थ: कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मिन् (स्त्रीलिङ्ग)

कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मीकर्मिनौकर्मिनः
द्वितीयाकर्मिनम्कर्मिनौकर्मिनः
तृतीयाकर्मिनाकर्मिभ्याम्कर्मिभिः
चतुर्थीकर्मिनेकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
पञ्चमीकर्मिनःकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
षष्ठीकर्मिनःकर्मिनोःकर्मिनाम्
सप्तमीकर्मिनिकर्मिनोःकर्मिषु
सम्बोधनहे कर्मिन्हे कर्मिनौहे कर्मिनः

अर्थ: कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मिन् (नपुंसकलिङ्ग)

कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मिकर्मिणीकर्मीणि
द्वितीयाकर्मिकर्मिणीकर्मीणि
तृतीयाकर्मिणाकर्मिभ्याम्कर्मिभिः
चतुर्थीकर्मिणेकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
पञ्चमीकर्मिणःकर्मिभ्याम्कर्मिभ्यः
षष्ठीकर्मिणःकर्मिणोःकर्मिणाम्
सप्तमीकर्मिणिकर्मिणोःकर्मिषु
सम्बोधनहे कर्मिन् / हे कर्मिहे कर्मिणीहे कर्मीणि

अर्थ: कार्य करने वाला, क्रियाशील, कार्यरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें