🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:08:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कल्य (नपुंसकलिङ्ग)

स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

🔎 आपका लिखा रूप कल्यम् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकल्यम्कल्येकल्यानि
द्वितीयाकल्यम्कल्येकल्यानि
तृतीयाकल्येनकल्याभ्याम्कल्यैः
चतुर्थीकल्यायकल्याभ्याम्कल्येभ्यः
पञ्चमीकल्यात् / कल्याद्कल्याभ्याम्कल्येभ्यः
षष्ठीकल्यस्यकल्ययोःकल्यानाम्
सप्तमीकल्येकल्ययोःकल्येषु
सम्बोधनहे कल्यहे कल्येहे कल्यानि

अर्थ: स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त
संस्कृत: प्रत्यूषः, सज्जः · पर्याय: प्रत्यूष, अहर्मुख, उषस्, प्रत्युषस्, व्युष्ट

📚 अमरकोश में:
• प्रातःकाल के नाम (१.४.२) — पर्याय: प्रत्यूष, अहर्मुख, उषस्, प्रत्युषस्
• रोग से मुक्त (२.६.५८) — पर्याय: वार्त, निरामय, उल्लाघ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कल्य (पुंलिङ्ग)

स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

🔎 आपका लिखा रूप कल्यम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकल्यःकल्यौकल्याः
द्वितीयाकल्यम्कल्यौकल्यान्
तृतीयाकल्येनकल्याभ्याम्कल्यैः
चतुर्थीकल्यायकल्याभ्याम्कल्येभ्यः
पञ्चमीकल्यात् / कल्याद्कल्याभ्याम्कल्येभ्यः
षष्ठीकल्यस्यकल्ययोःकल्यानाम्
सप्तमीकल्येकल्ययोःकल्येषु
सम्बोधनहे कल्यहे कल्यौहे कल्याः

अर्थ: स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त
संस्कृत: पर्याय: प्रत्यूष, अहर्मुख, उषस्, प्रत्युषस्, व्युष्ट

📚 अमरकोश में:
• प्रातःकाल के नाम (१.४.२) — पर्याय: प्रत्यूष, अहर्मुख, उषस्, प्रत्युषस्
• रोग से मुक्त (२.६.५८) — पर्याय: वार्त, निरामय, उल्लाघ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें