🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:30:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कशेरु (पुंलिङ्ग)

के देहे शीर्यते,कं जलं वा शृणाति,क-शृ-उ,एरडादेः,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशेरुःकशेरूकशेरवः
द्वितीयाकशेरुम्कशेरूकशेरून्
तृतीयाकशेरुणाकशेरुभ्याम्कशेरुभिः
चतुर्थीकशेरवेकशेरुभ्याम्कशेरुभ्यः
पञ्चमीकशेरोःकशेरुभ्याम्कशेरुभ्यः
षष्ठीकशेरोःकशेर्वोःकशेरूणाम्
सप्तमीकशेरौकशेर्वोःकशेरुषु
सम्बोधनहे कशेरोहे कशेरूहे कशेरवः

अर्थ: के देहे शीर्यते,कं जलं वा शृणाति,क-शृ-उ,एरडादेः,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कशेरु (नपुंसकलिङ्ग)

के देहे शीर्यते,कं जलं वा शृणाति,क-शृ-उ,एरडादेः,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशेरुकशेरुणीकशेरूणि
द्वितीयाकशेरुकशेरुणीकशेरूणि
तृतीयाकशेरुणाकशेरुभ्याम्कशेरुभिः
चतुर्थीकशेरुणेकशेरुभ्याम्कशेरुभ्यः
पञ्चमीकशेरुणःकशेरुभ्याम्कशेरुभ्यः
षष्ठीकशेरुणःकशेरुणोःकशेरूणाम्
सप्तमीकशेरुणिकशेरुणोःकशेरुषु
सम्बोधनहे कशेरु / हे कशेरोहे कशेरुणीहे कशेरूणि

अर्थ: के देहे शीर्यते,कं जलं वा शृणाति,क-शृ-उ,एरडादेः,
English: m. (fr. क, water or wind, + √ शॄ, Uṇ. i, 90; also written कसेरु) the back-bone, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें