🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुण्ड (पुंलिङ्ग)

प्याले की शक्ल का बर्तन, चिलमची, कटोरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुण्डःकुण्डौकुण्डाः
द्वितीयाकुण्डम्कुण्डौकुण्डान्
तृतीयाकुण्डेनकुण्डाभ्याम्कुण्डैः
चतुर्थीकुण्डायकुण्डाभ्याम्कुण्डेभ्यः
पञ्चमीकुण्डात् / कुण्डाद्कुण्डाभ्याम्कुण्डेभ्यः
षष्ठीकुण्डस्यकुण्डयोःकुण्डानाम्
सप्तमीकुण्डेकुण्डयोःकुण्डेषु
सम्बोधनहे कुण्डहे कुण्डौहे कुण्डाः

अर्थ: प्याले की शक्ल का बर्तन, चिलमची, कटोरा
संस्कृत: पर्याय: पिठर, स्थाली, उखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुण्ड (नपुंसकलिङ्ग)

प्याले की शक्ल का बर्तन, चिलमची, कटोरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुण्डम्कुण्डेकुण्डानि
द्वितीयाकुण्डम्कुण्डेकुण्डानि
तृतीयाकुण्डेनकुण्डाभ्याम्कुण्डैः
चतुर्थीकुण्डायकुण्डाभ्याम्कुण्डेभ्यः
पञ्चमीकुण्डात् / कुण्डाद्कुण्डाभ्याम्कुण्डेभ्यः
षष्ठीकुण्डस्यकुण्डयोःकुण्डानाम्
सप्तमीकुण्डेकुण्डयोःकुण्डेषु
सम्बोधनहे कुण्डहे कुण्डेहे कुण्डानि

अर्थ: प्याले की शक्ल का बर्तन, चिलमची, कटोरा
संस्कृत: पर्याय: पिठर, स्थाली, उखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें