🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:02:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृतिन् (पुंलिङ्ग)

कृतकार्य, कृतार्थ, संतुष्ट, परितृप्त, प्रसन्न, सफल

🔎 आपका लिखा रूप कृती = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतीकृतिनौकृतिनः
द्वितीयाकृतिनम्कृतिनौकृतिनः
तृतीयाकृतिनाकृतिभ्याम्कृतिभिः
चतुर्थीकृतिनेकृतिभ्याम्कृतिभ्यः
पञ्चमीकृतिनःकृतिभ्याम्कृतिभ्यः
षष्ठीकृतिनःकृतिनोःकृतिनाम्
सप्तमीकृतिनिकृतिनोःकृतिषु
सम्बोधनहे कृतिन्हे कृतिनौहे कृतिनः

अर्थ: कृतकार्य, कृतार्थ, संतुष्ट, परितृप्त, प्रसन्न, सफल
संस्कृत: विद्वान्, कुशलः · पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृति (स्त्रीलिङ्ग)

करनी, उत्पादन, निर्माण, अनुष्ठान

🔎 आपका लिखा रूप कृती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतिःकृतीकृतयः
द्वितीयाकृतिम्कृतीकृतीः
तृतीयाकृत्याकृतिभ्याम्कृतिभिः
चतुर्थीकृतये / कृत्यैकृतिभ्याम्कृतिभ्यः
पञ्चमीकृतेः / कृत्याःकृतिभ्याम्कृतिभ्यः
षष्ठीकृतेः / कृत्याःकृत्योःकृतीनाम्
सप्तमीकृतौ / कृत्याम्कृत्योःकृतिषु
सम्बोधनहे कृतेहे कृतीहे कृतयः

अर्थ: करनी, उत्पादन, निर्माण, अनुष्ठान
संस्कृत: क्रिया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें