🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:23:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृपालु (पुंलिङ्ग)

दयालु, करुणापूर्ण, सदय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपालुःकृपालूकृपालवः
द्वितीयाकृपालुम्कृपालूकृपालून्
तृतीयाकृपालुनाकृपालुभ्याम्कृपालुभिः
चतुर्थीकृपालवेकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
पञ्चमीकृपालोःकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
षष्ठीकृपालोःकृपाल्वोःकृपालूनाम्
सप्तमीकृपालौकृपाल्वोःकृपालुषु
सम्बोधनहे कृपालोहे कृपालूहे कृपालवः

अर्थ: दयालु, करुणापूर्ण, सदय
संस्कृत: पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

📚 अमरकोश में:
• दयालु (३.१.१५) — पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृपालु (स्त्रीलिङ्ग)

दयालु, करुणापूर्ण, सदय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपालुःकृपालूकृपालवः
द्वितीयाकृपालुम्कृपालूकृपालूः
तृतीयाकृपाल्वाकृपालुभ्याम्कृपालुभिः
चतुर्थीकृपालवे / कृपाल्वैकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
पञ्चमीकृपालोः / कृपाल्वाःकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
षष्ठीकृपालोः / कृपाल्वाःकृपाल्वोःकृपालूनाम्
सप्तमीकृपालौ / कृपाल्वाम्कृपाल्वोःकृपालुषु
सम्बोधनहे कृपालोहे कृपालूहे कृपालवः

अर्थ: दयालु, करुणापूर्ण, सदय
संस्कृत: पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

📚 अमरकोश में:
• दयालु (३.१.१५) — पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृपालु (नपुंसकलिङ्ग)

दयालु, करुणापूर्ण, सदय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपालुकृपालुनीकृपालूनि
द्वितीयाकृपालुकृपालुनीकृपालूनि
तृतीयाकृपालुनाकृपालुभ्याम्कृपालुभिः
चतुर्थीकृपालुने / कृपालवेकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
पञ्चमीकृपालुनः / कृपालोःकृपालुभ्याम्कृपालुभ्यः
षष्ठीकृपालुनः / कृपालोःकृपालुनोः / कृपाल्वोःकृपालूनाम्
सप्तमीकृपालुनि / कृपालौकृपालुनोः / कृपाल्वोःकृपालुषु
सम्बोधनहे कृपालु / हे कृपालोहे कृपालुनीहे कृपालूनि

अर्थ: दयालु, करुणापूर्ण, सदय
संस्कृत: पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

📚 अमरकोश में:
• दयालु (३.१.१५) — पर्याय: दयालु, कारुणिक, सूरत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें