🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:44:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृश (पुंलिङ्ग)

दुबला पतला, दुर्बल, शक्तिहीन, क्षीण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृशःकृशौकृशाः
द्वितीयाकृशम्कृशौकृशान्
तृतीयाकृशेनकृशाभ्याम्कृशैः
चतुर्थीकृशायकृशाभ्याम्कृशेभ्यः
पञ्चमीकृशात् / कृशाद्कृशाभ्याम्कृशेभ्यः
षष्ठीकृशस्यकृशयोःकृशानाम्
सप्तमीकृशेकृशयोःकृशेषु
सम्बोधनहे कृशहे कृशौहे कृशाः

अर्थ: दुबला पतला, दुर्बल, शक्तिहीन, क्षीण
संस्कृत: पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण

📚 अमरकोश में:
• छोटा/बारीक (३.१.६०) — पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण, दभ्र, तनु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृश (नपुंसकलिङ्ग)

दुबला पतला, दुर्बल, शक्तिहीन, क्षीण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृशम्कृशेकृशानि
द्वितीयाकृशम्कृशेकृशानि
तृतीयाकृशेनकृशाभ्याम्कृशैः
चतुर्थीकृशायकृशाभ्याम्कृशेभ्यः
पञ्चमीकृशात् / कृशाद्कृशाभ्याम्कृशेभ्यः
षष्ठीकृशस्यकृशयोःकृशानाम्
सप्तमीकृशेकृशयोःकृशेषु
सम्बोधनहे कृशहे कृशेहे कृशानि

अर्थ: दुबला पतला, दुर्बल, शक्तिहीन, क्षीण
संस्कृत: पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण

📚 अमरकोश में:
• छोटा/बारीक (३.१.६०) — पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण, दभ्र, तनु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें