🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:11:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोमायु (पुंलिङ्ग)

एक प्रकार का मेढ़क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोमायुःगोमायूगोमायवः
द्वितीयागोमायुम्गोमायूगोमायून्
तृतीयागोमायुनागोमायुभ्याम्गोमायुभिः
चतुर्थीगोमायवेगोमायुभ्याम्गोमायुभ्यः
पञ्चमीगोमायोःगोमायुभ्याम्गोमायुभ्यः
षष्ठीगोमायोःगोमाय्वोःगोमायूनाम्
सप्तमीगोमायौगोमाय्वोःगोमायुषु
सम्बोधनहे गोमायोहे गोमायूहे गोमायवः

अर्थ: एक प्रकार का मेढ़क
संस्कृत: पर्याय: शिवा, भूरिमाय, मृगधूर्तक, शृगाल, वञ्चक

📚 अमरकोश में:
• सियार के नाम (२.५.६) — पर्याय: शिवा, भूरिमाय, मृगधूर्तक, शृगाल, वंचक, क्रोष्टु, फेरु, फेरव, जम्बुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोमायु (नपुंसकलिङ्ग)

एक प्रकार का मेढ़क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोमायुगोमायुनीगोमायूनि
द्वितीयागोमायुगोमायुनीगोमायूनि
तृतीयागोमायुनागोमायुभ्याम्गोमायुभिः
चतुर्थीगोमायुने / गोमायवेगोमायुभ्याम्गोमायुभ्यः
पञ्चमीगोमायुनः / गोमायोःगोमायुभ्याम्गोमायुभ्यः
षष्ठीगोमायुनः / गोमायोःगोमायुनोः / गोमाय्वोःगोमायूनाम्
सप्तमीगोमायुनि / गोमायौगोमायुनोः / गोमाय्वोःगोमायुषु
सम्बोधनहे गोमायु / हे गोमायोहे गोमायुनीहे गोमायूनि

अर्थ: एक प्रकार का मेढ़क
संस्कृत: पर्याय: शिवा, भूरिमाय, मृगधूर्तक, शृगाल, वञ्चक
English: (गो॑-) making sounds like cattle (a frog), RV. vii, 103, 6 and 10

📚 अमरकोश में:
• सियार के नाम (२.५.६) — पर्याय: शिवा, भूरिमाय, मृगधूर्तक, शृगाल, वंचक, क्रोष्टु, फेरु, फेरव, जम्बुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें