🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:41:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रावन् (पुंलिङ्ग)

ग्रस् = ड = ग्रः, ग्र - आ - वन् - विच्

🔎 आपका लिखा रूप ग्रावा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रावाग्रावाणौग्रावाणः
द्वितीयाग्रावाणम्ग्रावाणौग्राव्णः
तृतीयाग्राव्णाग्रावभ्याम्ग्रावभिः
चतुर्थीग्राव्णेग्रावभ्याम्ग्रावभ्यः
पञ्चमीग्राव्णःग्रावभ्याम्ग्रावभ्यः
षष्ठीग्राव्णःग्राव्णोःग्राव्णाम्
सप्तमीग्रावणि / ग्राव्णिग्राव्णोःग्रावसु
सम्बोधनहे ग्रावन्हे ग्रावाणौहे ग्रावाणः

अर्थ: ग्रस् = ड = ग्रः, ग्र - आ - वन् - विच्
संस्कृत: पर्वतः, पाषाणः · पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, गिरि, अचल
• पत्थर के नाम (२.३.४) — पर्याय: पाषाण, प्रस्तर, उपल, अश्मन्, शिला, दृषद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें