🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:17:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चमर (पुंलिङ्ग)

अरच् एक प्रकार का हरिण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचमरःचमरौचमराः
द्वितीयाचमरम्चमरौचमरान्
तृतीयाचमरेणचमराभ्याम्चमरैः
चतुर्थीचमरायचमराभ्याम्चमरेभ्यः
पञ्चमीचमरात् / चमराद्चमराभ्याम्चमरेभ्यः
षष्ठीचमरस्यचमरयोःचमराणाम्
सप्तमीचमरेचमरयोःचमरेषु
सम्बोधनहे चमरहे चमरौहे चमराः

अर्थ: अरच् एक प्रकार का हरिण
संस्कृत: पर्याय: कृष्णसार, रुरु, न्यङ्कु, रङ्कु, शम्बर

📚 अमरकोश में:
• कृष्णसार, रुरु, न्यंकु, रंकु, साँभर (शम्बर), रौहिष, गोकर्ण, चीतल (पृषत (२.५.११) — पर्याय: कृष्णसार, रुरु, न्यंकु, रंकु, साँभर, रौहिष, गोकर्ण, चीतल, एण, ऋश्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चमर (नपुंसकलिङ्ग)

चौरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचमरम्चमरेचमराणि
द्वितीयाचमरम्चमरेचमराणि
तृतीयाचमरेणचमराभ्याम्चमरैः
चतुर्थीचमरायचमराभ्याम्चमरेभ्यः
पञ्चमीचमरात् / चमराद्चमराभ्याम्चमरेभ्यः
षष्ठीचमरस्यचमरयोःचमराणाम्
सप्तमीचमरेचमरयोःचमरेषु
सम्बोधनहे चमरहे चमरेहे चमराणि

अर्थ: चौरी
संस्कृत: पर्याय: कृष्णसार, रुरु, न्यङ्कु, रङ्कु, शम्बर

📚 अमरकोश में:
• कृष्णसार, रुरु, न्यंकु, रंकु, साँभर (शम्बर), रौहिष, गोकर्ण, चीतल (पृषत (२.५.११) — पर्याय: कृष्णसार, रुरु, न्यंकु, रंकु, साँभर, रौहिष, गोकर्ण, चीतल, एण, ऋश्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें