🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:11:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चूर्णि (पुंलिङ्ग)

पीसा हुआ, चूरा

🔎 आपका लिखा रूप चूर्णी = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचूर्णिःचूर्णीचूर्णयः
द्वितीयाचूर्णिम्चूर्णीचूर्णीन्
तृतीयाचूर्णिनाचूर्णिभ्याम्चूर्णिभिः
चतुर्थीचूर्णयेचूर्णिभ्याम्चूर्णिभ्यः
पञ्चमीचूर्णेःचूर्णिभ्याम्चूर्णिभ्यः
षष्ठीचूर्णेःचूर्ण्योःचूर्णीनाम्
सप्तमीचूर्णौचूर्ण्योःचूर्णिषु
सम्बोधनहे चूर्णेहे चूर्णीहे चूर्णयः

अर्थ: पीसा हुआ, चूरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चूर्णिन् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप चूर्णी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचूर्णीचूर्णिनौचूर्णिनः
द्वितीयाचूर्णिनम्चूर्णिनौचूर्णिनः
तृतीयाचूर्णिनाचूर्णिभ्याम्चूर्णिभिः
चतुर्थीचूर्णिनेचूर्णिभ्याम्चूर्णिभ्यः
पञ्चमीचूर्णिनःचूर्णिभ्याम्चूर्णिभ्यः
षष्ठीचूर्णिनःचूर्णिनोःचूर्णिनाम्
सप्तमीचूर्णिनिचूर्णिनोःचूर्णिषु
सम्बोधनहे चूर्णिन्हे चूर्णिनौहे चूर्णिनः

अर्थ: —
English: made or mixed up with anything powdered or pounded, Pāṇ. iv, 4, 23.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें