🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

छन्दस् (नपुंसकलिङ्ग)

कामना, चाह, कल्पना, इच्छा, मरजी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्दःछन्दसीछन्दांसि
द्वितीयाछन्दःछन्दसीछन्दांसि
तृतीयाछन्दसाछन्दोभ्याम्छन्दोभिः
चतुर्थीछन्दसेछन्दोभ्याम्छन्दोभ्यः
पञ्चमीछन्दसःछन्दोभ्याम्छन्दोभ्यः
षष्ठीछन्दसःछन्दसोःछन्दसाम्
सप्तमीछन्दसिछन्दसोःछन्दस्सु / छन्दःसु
सम्बोधनहे छन्दःहे छन्दसीहे छन्दांसि

अर्थ: कामना, चाह, कल्पना, इच्छा, मरजी
संस्कृत: पर्याय: श्लोक, वृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें