🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:40:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जर्जर (पुंलिङ्ग)

बूढ़ा, निर्बल, क्षीण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजर्जरःजर्जरसौ / जर्जरौजर्जरसः / जर्जराः
द्वितीयाजर्जरम् / जर्जरसम्जर्जरसौ / जर्जरौजर्जरसः / जर्जरान्
तृतीयाजर्जरसा / जर्जरेणजर्जराभ्याम्जर्जरैः
चतुर्थीजर्जरसे / जर्जरायजर्जराभ्याम्जर्जरेभ्यः
पञ्चमीजर्जरसः / जर्जरात् / जर्जराद्जर्जराभ्याम्जर्जरेभ्यः
षष्ठीजर्जरसः / जर्जरस्यजर्जरयोः / जर्जरसोःजर्जरसाम् / जर्जराणाम्
सप्तमीजर्जरसि / जर्जरेजर्जरयोः / जर्जरसोःजर्जरेषु
सम्बोधनहे जर्जरहे जर्जरसौ / हे जर्जरौहे जर्जरसः / हे जर्जराः

अर्थ: बूढ़ा, निर्बल, क्षीण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जर्जर (नपुंसकलिङ्ग)

बूढ़ा, निर्बल, क्षीण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजर्जरम्जर्जरेजर्जराणि
द्वितीयाजर्जरम्जर्जरेजर्जराणि
तृतीयाजर्जरेणजर्जराभ्याम्जर्जरैः
चतुर्थीजर्जरायजर्जराभ्याम्जर्जरेभ्यः
पञ्चमीजर्जरात् / जर्जराद्जर्जराभ्याम्जर्जरेभ्यः
षष्ठीजर्जरस्यजर्जरयोःजर्जराणाम्
सप्तमीजर्जरेजर्जरयोःजर्जरेषु
सम्बोधनहे जर्जरहे जर्जरेहे जर्जराणि

अर्थ: बूढ़ा, निर्बल, क्षीण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें