🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:12:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जाल्म (पुंलिङ्ग)

क्रूर, निष्ठुर,कठोर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजाल्मःजाल्मौजाल्माः
द्वितीयाजाल्मम्जाल्मौजाल्मान्
तृतीयाजाल्मेनजाल्माभ्याम्जाल्मैः
चतुर्थीजाल्मायजाल्माभ्याम्जाल्मेभ्यः
पञ्चमीजाल्मात् / जाल्माद्जाल्माभ्याम्जाल्मेभ्यः
षष्ठीजाल्मस्यजाल्मयोःजाल्मानाम्
सप्तमीजाल्मेजाल्मयोःजाल्मेषु
सम्बोधनहे जाल्महे जाल्मौहे जाल्माः

अर्थ: क्रूर, निष्ठुर,कठोर
संस्कृत: पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन

📚 अमरकोश में:
• बिना सोचे काम करने वाला (३.१.१७) — पर्याय: असमीक्ष्यकारी
• नीच/साधारण व्यक्ति (२.१०.१६) — पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन, निहीन, अपसद, क्षुल्लक, इतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जाल्म (नपुंसकलिङ्ग)

क्रूर, निष्ठुर,कठोर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजाल्मम्जाल्मेजाल्मानि
द्वितीयाजाल्मम्जाल्मेजाल्मानि
तृतीयाजाल्मेनजाल्माभ्याम्जाल्मैः
चतुर्थीजाल्मायजाल्माभ्याम्जाल्मेभ्यः
पञ्चमीजाल्मात् / जाल्माद्जाल्माभ्याम्जाल्मेभ्यः
षष्ठीजाल्मस्यजाल्मयोःजाल्मानाम्
सप्तमीजाल्मेजाल्मयोःजाल्मेषु
सम्बोधनहे जाल्महे जाल्मेहे जाल्मानि

अर्थ: क्रूर, निष्ठुर,कठोर
संस्कृत: पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन

📚 अमरकोश में:
• बिना सोचे काम करने वाला (३.१.१७) — पर्याय: असमीक्ष्यकारी
• नीच/साधारण व्यक्ति (२.१०.१६) — पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन, निहीन, अपसद, क्षुल्लक, इतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें