🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:09:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जीर्ण (पुंलिङ्ग)

पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीर्णःजीर्णौजीर्णाः
द्वितीयाजीर्णम्जीर्णौजीर्णान्
तृतीयाजीर्णेनजीर्णाभ्याम्जीर्णैः
चतुर्थीजीर्णायजीर्णाभ्याम्जीर्णेभ्यः
पञ्चमीजीर्णात् / जीर्णाद्जीर्णाभ्याम्जीर्णेभ्यः
षष्ठीजीर्णस्यजीर्णयोःजीर्णानाम्
सप्तमीजीर्णेजीर्णयोःजीर्णेषु
सम्बोधनहे जीर्णहे जीर्णौहे जीर्णाः

अर्थ: पुराना, प्राचीन
संस्कृत: पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जरत्

📚 अमरकोश में:
• बूढ़ा (२.६.४२) — पर्याय: प्रवया, स्थविर, वृद्ध, जीन, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

जीर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीर्णम्जीर्णेजीर्णानि
द्वितीयाजीर्णम्जीर्णेजीर्णानि
तृतीयाजीर्णेनजीर्णाभ्याम्जीर्णैः
चतुर्थीजीर्णायजीर्णाभ्याम्जीर्णेभ्यः
पञ्चमीजीर्णात् / जीर्णाद्जीर्णाभ्याम्जीर्णेभ्यः
षष्ठीजीर्णस्यजीर्णयोःजीर्णानाम्
सप्तमीजीर्णेजीर्णयोःजीर्णेषु
सम्बोधनहे जीर्णहे जीर्णेहे जीर्णानि

अर्थ: पुराना, प्राचीन
संस्कृत: पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जरत्

📚 अमरकोश में:
• बूढ़ा (२.६.४२) — पर्याय: प्रवया, स्थविर, वृद्ध, जीन, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें