🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्ञानिन् (पुंलिङ्ग)

प्रतिभाशाली, बुद्धिमान्

🔎 आपका लिखा रूप ज्ञानी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञानीज्ञानिनौज्ञानिनः
द्वितीयाज्ञानिनम्ज्ञानिनौज्ञानिनः
तृतीयाज्ञानिनाज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभिः
चतुर्थीज्ञानिनेज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभ्यः
पञ्चमीज्ञानिनःज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभ्यः
षष्ठीज्ञानिनःज्ञानिनोःज्ञानिनाम्
सप्तमीज्ञानिनिज्ञानिनोःज्ञानिषु
सम्बोधनहे ज्ञानिन्हे ज्ञानिनौहे ज्ञानिनः

अर्थ: प्रतिभाशाली, बुद्धिमान्
संस्कृत: ज्यौतिषिकः · पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, गणक, मौहूर्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ज्ञानिन् (स्त्रीलिङ्ग)

प्रतिभाशाली, बुद्धिमान्

🔎 आपका लिखा रूप ज्ञानी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञानीज्ञानिनौज्ञानिनः
द्वितीयाज्ञानिनम्ज्ञानिनौज्ञानिनः
तृतीयाज्ञानिनाज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभिः
चतुर्थीज्ञानिनेज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभ्यः
पञ्चमीज्ञानिनःज्ञानिभ्याम्ज्ञानिभ्यः
षष्ठीज्ञानिनःज्ञानिनोःज्ञानिनाम्
सप्तमीज्ञानिनिज्ञानिनोःज्ञानिषु
सम्बोधनहे ज्ञानिन्हे ज्ञानिनौहे ज्ञानिनः

अर्थ: प्रतिभाशाली, बुद्धिमान्
संस्कृत: पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, गणक, मौहूर्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें