🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:35:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तथ्य (नपुंसकलिङ्ग)

यथार्थ, वास्तविक, असली

🔎 आपका लिखा रूप तथ्येन = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातथ्यम्तथ्येतथ्यानि
द्वितीयातथ्यम्तथ्येतथ्यानि
तृतीयातथ्येनतथ्याभ्याम्तथ्यैः
चतुर्थीतथ्यायतथ्याभ्याम्तथ्येभ्यः
पञ्चमीतथ्यात् / तथ्याद्तथ्याभ्याम्तथ्येभ्यः
षष्ठीतथ्यस्यतथ्ययोःतथ्यानाम्
सप्तमीतथ्येतथ्ययोःतथ्येषु
सम्बोधनहे तथ्यहे तथ्येहे तथ्यानि

अर्थ: यथार्थ, वास्तविक, असली
संस्कृत: सत्यवचनम् · पर्याय: सत्य, ऋत, सम्यक्

📚 अमरकोश में:
• सत्य के नाम (१.६.२४) — पर्याय: सत्य, ऋत, सम्यक्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तथ्य (पुंलिङ्ग)

यथार्थ, वास्तविक, असली

🔎 आपका लिखा रूप तथ्येन = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातथ्यःतथ्यौतथ्याः
द्वितीयातथ्यम्तथ्यौतथ्यान्
तृतीयातथ्येनतथ्याभ्याम्तथ्यैः
चतुर्थीतथ्यायतथ्याभ्याम्तथ्येभ्यः
पञ्चमीतथ्यात् / तथ्याद्तथ्याभ्याम्तथ्येभ्यः
षष्ठीतथ्यस्यतथ्ययोःतथ्यानाम्
सप्तमीतथ्येतथ्ययोःतथ्येषु
सम्बोधनहे तथ्यहे तथ्यौहे तथ्याः

अर्थ: यथार्थ, वास्तविक, असली
संस्कृत: पर्याय: सत्य, ऋत, सम्यक्

📚 अमरकोश में:
• सत्य के नाम (१.६.२४) — पर्याय: सत्य, ऋत, सम्यक्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें