🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:22:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तपस्विन् (पुंलिङ्ग)

तपस्वी, भक्तिनिष्ठ

🔎 आपका लिखा रूप तपस्वी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपस्वीतपस्विनौतपस्विनः
द्वितीयातपस्विनम्तपस्विनौतपस्विनः
तृतीयातपस्विनातपस्विभ्याम्तपस्विभिः
चतुर्थीतपस्विनेतपस्विभ्याम्तपस्विभ्यः
पञ्चमीतपस्विनःतपस्विभ्याम्तपस्विभ्यः
षष्ठीतपस्विनःतपस्विनोःतपस्विनाम्
सप्तमीतपस्विनितपस्विनोःतपस्विषु
सम्बोधनहे तपस्विन्हे तपस्विनौहे तपस्विनः

अर्थ: तपस्वी, भक्तिनिष्ठ
संस्कृत: तपस्वी · पर्याय: तापस, पारिकाङ्क्षिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तपस्विन् (स्त्रीलिङ्ग)

तपस्वी, भक्तिनिष्ठ

🔎 आपका लिखा रूप तपस्वी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपस्वीतपस्विनौतपस्विनः
द्वितीयातपस्विनम्तपस्विनौतपस्विनः
तृतीयातपस्विनातपस्विभ्याम्तपस्विभिः
चतुर्थीतपस्विनेतपस्विभ्याम्तपस्विभ्यः
पञ्चमीतपस्विनःतपस्विभ्याम्तपस्विभ्यः
षष्ठीतपस्विनःतपस्विनोःतपस्विनाम्
सप्तमीतपस्विनितपस्विनोःतपस्विषु
सम्बोधनहे तपस्विन्हे तपस्विनौहे तपस्विनः

अर्थ: तपस्वी, भक्तिनिष्ठ
संस्कृत: पर्याय: तापस, पारिकाङ्क्षिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें