🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तपुस् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपूःतपुसौतपुसः
द्वितीयातपुसम्तपुसौतपुसः
तृतीयातपुसातपूर्भ्याम्तपूर्भिः
चतुर्थीतपुसेतपूर्भ्याम्तपूर्भ्यः
पञ्चमीतपुसःतपूर्भ्याम्तपूर्भ्यः
षष्ठीतपुसःतपुसोःतपुसाम्
सप्तमीतपुसितपुसोःतपूःषु / तपूष्षु
सम्बोधनहे तपूःहे तपुसौहे तपुसः

अर्थ: —
English: burning, hot, RV. ii, 30, 4 and 34, 9; vi, 52, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तपुस् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपुःतपुसीतपुांसि
द्वितीयातपुःतपुसीतपुांसि
तृतीयातपुसातपुोभ्याम्तपुोभिः
चतुर्थीतपुसेतपुोभ्याम्तपुोभ्यः
पञ्चमीतपुसःतपुोभ्याम्तपुोभ्यः
षष्ठीतपुसःतपुसोःतपुसाम्
सप्तमीतपुसितपुसोःतपुस्सु / तपुःसु
सम्बोधनहे तपुःहे तपुसीहे तपुांसि

अर्थ: —
English: burning, hot, RV. ii, 30, 4 and 34, 9; vi, 52, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें