🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तरल (पुंलिङ्ग)

कम्पमान, लहराता हुआ, हिलता हुआ, थरथराता हुआ

🔎 आपका लिखा रूप तरलाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरलःतरलौतरलाः
द्वितीयातरलम्तरलौतरलान्
तृतीयातरलेनतरलाभ्याम्तरलैः
चतुर्थीतरलायतरलाभ्याम्तरलेभ्यः
पञ्चमीतरलात् / तरलाद्तरलाभ्याम्तरलेभ्यः
षष्ठीतरलस्यतरलयोःतरलानाम्
सप्तमीतरलेतरलयोःतरलेषु
सम्बोधनहे तरलहे तरलौहे तरलाः

अर्थ: कम्पमान, लहराता हुआ, हिलता हुआ, थरथराता हुआ
संस्कृत: हारमध्यगमणिः · पर्याय: चलन, कम्पन, कम्प्र, चल, लोल

📚 अमरकोश में:
• चंचल के और नाम (३.१.७४) — पर्याय: चंचल, पारिप्लव, परिप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तरल (नपुंसकलिङ्ग)

कम्पमान, लहराता हुआ, हिलता हुआ, थरथराता हुआ

🔎 आपका लिखा रूप तरलाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरलम्तरलेतरलानि
द्वितीयातरलम्तरलेतरलानि
तृतीयातरलेनतरलाभ्याम्तरलैः
चतुर्थीतरलायतरलाभ्याम्तरलेभ्यः
पञ्चमीतरलात् / तरलाद्तरलाभ्याम्तरलेभ्यः
षष्ठीतरलस्यतरलयोःतरलानाम्
सप्तमीतरलेतरलयोःतरलेषु
सम्बोधनहे तरलहे तरलेहे तरलानि

अर्थ: कम्पमान, लहराता हुआ, हिलता हुआ, थरथराता हुआ
संस्कृत: पर्याय: चलन, कम्पन, कम्प्र, चल, लोल

📚 अमरकोश में:
• चंचल के और नाम (३.१.७४) — पर्याय: चंचल, पारिप्लव, परिप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें