🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:17:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तल्प (पुंलिङ्ग)

गद्देदार लम्बी चौकी, बिस्तरा, सोफ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातल्पःतल्पौतल्पाः
द्वितीयातल्पम्तल्पौतल्पान्
तृतीयातल्पेनतल्पाभ्याम्तल्पैः
चतुर्थीतल्पायतल्पाभ्याम्तल्पेभ्यः
पञ्चमीतल्पात् / तल्पाद्तल्पाभ्याम्तल्पेभ्यः
षष्ठीतल्पस्यतल्पयोःतल्पानाम्
सप्तमीतल्पेतल्पयोःतल्पेषु
सम्बोधनहे तल्पहे तल्पौहे तल्पाः

अर्थ: गद्देदार लम्बी चौकी, बिस्तरा, सोफ़ा
संस्कृत: पर्याय: अट्ट, क्षौम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तल्प (नपुंसकलिङ्ग)

गद्देदार लम्बी चौकी, बिस्तरा, सोफ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातल्पम्तल्पेतल्पानि
द्वितीयातल्पम्तल्पेतल्पानि
तृतीयातल्पेनतल्पाभ्याम्तल्पैः
चतुर्थीतल्पायतल्पाभ्याम्तल्पेभ्यः
पञ्चमीतल्पात् / तल्पाद्तल्पाभ्याम्तल्पेभ्यः
षष्ठीतल्पस्यतल्पयोःतल्पानाम्
सप्तमीतल्पेतल्पयोःतल्पेषु
सम्बोधनहे तल्पहे तल्पेहे तल्पानि

अर्थ: गद्देदार लम्बी चौकी, बिस्तरा, सोफ़ा
संस्कृत: पर्याय: अट्ट, क्षौम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें