🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:29:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तूर्णि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूर्णिःतूर्णीतूर्णयः
द्वितीयातूर्णिम्तूर्णीतूर्णीन्
तृतीयातूर्णिनातूर्णिभ्याम्तूर्णिभिः
चतुर्थीतूर्णयेतूर्णिभ्याम्तूर्णिभ्यः
पञ्चमीतूर्णेःतूर्णिभ्याम्तूर्णिभ्यः
षष्ठीतूर्णेःतूर्ण्योःतूर्णीनाम्
सप्तमीतूर्णौतूर्ण्योःतूर्णिषु
सम्बोधनहे तूर्णेहे तूर्णीहे तूर्णयः

अर्थ: —
English: quick, expeditious, clever, zealous, RV.; TS. ii; ŚBr. i

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तूर्णि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूर्णितूर्णिनीतूर्णीनि
द्वितीयातूर्णितूर्णिनीतूर्णीनि
तृतीयातूर्णिनातूर्णिभ्याम्तूर्णिभिः
चतुर्थीतूर्णिने / तूर्णयेतूर्णिभ्याम्तूर्णिभ्यः
पञ्चमीतूर्णिनः / तूर्णेःतूर्णिभ्याम्तूर्णिभ्यः
षष्ठीतूर्णिनः / तूर्णेःतूर्णिनोः / तूर्ण्योःतूर्णीनाम्
सप्तमीतूर्णिनि / तूर्णौतूर्णिनोः / तूर्ण्योःतूर्णिषु
सम्बोधनहे तूर्णि / हे तूर्णेहे तूर्णिनीहे तूर्णीनि

अर्थ: —
English: quick, expeditious, clever, zealous, RV.; TS. ii; ŚBr. i

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें