🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:46:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रय (पुंलिङ्ग)

तेहरा, तिगुना, तीन भागों में विभक्त, तीन प्रकार का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रयःत्रयौत्रयाः
द्वितीयात्रयम्त्रयौत्रयान्
तृतीयात्रयेणत्रयाभ्याम्त्रयैः
चतुर्थीत्रयायत्रयाभ्याम्त्रयेभ्यः
पञ्चमीत्रयात् / त्रयाद्त्रयाभ्याम्त्रयेभ्यः
षष्ठीत्रयस्यत्रययोःत्रयाणाम्
सप्तमीत्रयेत्रययोःत्रयेषु
सम्बोधनहे त्रयहे त्रयौहे त्रयाः

अर्थ: तेहरा, तिगुना, तीन भागों में विभक्त, तीन प्रकार का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रय (नपुंसकलिङ्ग)

तेहरा, तिगुना, तीन भागों में विभक्त, तीन प्रकार का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रयम्त्रयेत्रयाणि
द्वितीयात्रयम्त्रयेत्रयाणि
तृतीयात्रयेणत्रयाभ्याम्त्रयैः
चतुर्थीत्रयायत्रयाभ्याम्त्रयेभ्यः
पञ्चमीत्रयात् / त्रयाद्त्रयाभ्याम्त्रयेभ्यः
षष्ठीत्रयस्यत्रययोःत्रयाणाम्
सप्तमीत्रयेत्रययोःत्रयेषु
सम्बोधनहे त्रयहे त्रयेहे त्रयाणि

अर्थ: तेहरा, तिगुना, तीन भागों में विभक्त, तीन प्रकार का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें