🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:39:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्व (पुंलिङ्ग)

भिन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वःत्वौत्वाः
द्वितीयात्वम्त्वौत्वान्
तृतीयात्वेनत्वाभ्याम्त्वैः
चतुर्थीत्वायत्वाभ्याम्त्वेभ्यः
पञ्चमीत्वात् / त्वाद्त्वाभ्याम्त्वेभ्यः
षष्ठीत्वस्यत्वयोःत्वानाम्
सप्तमीत्वेत्वयोःत्वेषु
सम्बोधनहे त्वहे त्वौहे त्वाः

अर्थ: भिन्न
संस्कृत: भिन्नः, भिन्नार्थकाः · पर्याय: भिन्नार्थक, अन्यतर, एक, अन्य, इतर
English: different

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्व (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वम्त्वेत्वानि
द्वितीयात्वम्त्वेत्वानि
तृतीयात्वेनत्वाभ्याम्त्वैः
चतुर्थीत्वायत्वाभ्याम्त्वेभ्यः
पञ्चमीत्वात् / त्वाद्त्वाभ्याम्त्वेभ्यः
षष्ठीत्वस्यत्वयोःत्वानाम्
सप्तमीत्वेत्वयोःत्वेषु
सम्बोधनहे त्वहे त्वेहे त्वानि

अर्थ: —
संस्कृत: भिन्नार्थकाः · पर्याय: भिन्नार्थक, अन्यतर, एक, अन्य, इतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें