🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:40:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दरि (स्त्रीलिङ्ग)

गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादरिःदरीदरयः
द्वितीयादरिम्दरीदरीः
तृतीयादर्यादरिभ्याम्दरिभिः
चतुर्थीदरये / दर्यैदरिभ्याम्दरिभ्यः
पञ्चमीदरेः / दर्याःदरिभ्याम्दरिभ्यः
षष्ठीदरेः / दर्याःदर्योःदरीणाम्
सप्तमीदरौ / दर्याम्दर्योःदरिषु
सम्बोधनहे दरेहे दरीहे दरयः

अर्थ: गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दरि (पुंलिङ्ग)

गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादरिःदरीदरयः
द्वितीयादरिम्दरीदरीन्
तृतीयादरिणादरिभ्याम्दरिभिः
चतुर्थीदरयेदरिभ्याम्दरिभ्यः
पञ्चमीदरेःदरिभ्याम्दरिभ्यः
षष्ठीदरेःदर्योःदरीणाम्
सप्तमीदरौदर्योःदरिषु
सम्बोधनहे दरेहे दरीहे दरयः

अर्थ: गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह
English: ‘splitting, opening’ See गो-

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दरि (नपुंसकलिङ्ग)

गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादरिदरिणीदरीणि
द्वितीयादरिदरिणीदरीणि
तृतीयादरिणादरिभ्याम्दरिभिः
चतुर्थीदरिणे / दरयेदरिभ्याम्दरिभ्यः
पञ्चमीदरिणः / दरेःदरिभ्याम्दरिभ्यः
षष्ठीदरिणः / दरेःदरिणोः / दर्योःदरीणाम्
सप्तमीदरिणि / दरौदरिणोः / दर्योःदरिषु
सम्बोधनहे दरि / हे दरेहे दरिणीहे दरीणि

अर्थ: गुफा, कन्दरा, घाटी, दरीगृह
English: ‘splitting, opening’ See गो-

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें