🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्श (पुंलिङ्ग)

दृष्टि, दृश्य, दर्शन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शःदर्शौदर्शाः
द्वितीयादर्शम्दर्शौदर्शान्
तृतीयादर्शेनदर्शाभ्याम्दर्शैः
चतुर्थीदर्शायदर्शाभ्याम्दर्शेभ्यः
पञ्चमीदर्शात् / दर्शाद्दर्शाभ्याम्दर्शेभ्यः
षष्ठीदर्शस्यदर्शयोःदर्शानाम्
सप्तमीदर्शेदर्शयोःदर्शेषु
सम्बोधनहे दर्शहे दर्शौहे दर्शाः

अर्थ: दृष्टि, दृश्य, दर्शन
संस्कृत: पर्याय: अमावास्या, अमावस्या, सूर्येन्दुसङ्गम

📚 अमरकोश में:
• अमावस्या के नाम (१.४.९) — पर्याय: अमावास्या, अमावस्या, सूर्येन्दुसंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दर्श (नपुंसकलिङ्ग)

दृष्टि, दृश्य, दर्शन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शम्दर्शेदर्शानि
द्वितीयादर्शम्दर्शेदर्शानि
तृतीयादर्शेनदर्शाभ्याम्दर्शैः
चतुर्थीदर्शायदर्शाभ्याम्दर्शेभ्यः
पञ्चमीदर्शात् / दर्शाद्दर्शाभ्याम्दर्शेभ्यः
षष्ठीदर्शस्यदर्शयोःदर्शानाम्
सप्तमीदर्शेदर्शयोःदर्शेषु
सम्बोधनहे दर्शहे दर्शेहे दर्शानि

अर्थ: दृष्टि, दृश्य, दर्शन
संस्कृत: पर्याय: अमावास्या, अमावस्या, सूर्येन्दुसङ्गम
English: (√ दृश्) ifc. ‘looking at, viewing’ See अवसान-, आदिनव-, and वधू-दर्श॑, तत्त्व-

📚 अमरकोश में:
• अमावस्या के नाम (१.४.९) — पर्याय: अमावास्या, अमावस्या, सूर्येन्दुसंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें