🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:30:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दस्र (पुंलिङ्ग)

बर्बर, भीषण, विनाशकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादस्रःदस्रौदस्राः
द्वितीयादस्रम्दस्रौदस्रान्
तृतीयादस्रेणदस्राभ्याम्दस्रैः
चतुर्थीदस्रायदस्राभ्याम्दस्रेभ्यः
पञ्चमीदस्रात् / दस्राद्दस्राभ्याम्दस्रेभ्यः
षष्ठीदस्रस्यदस्रयोःदस्राणाम्
सप्तमीदस्रेदस्रयोःदस्रेषु
सम्बोधनहे दस्रहे दस्रौहे दस्राः

अर्थ: बर्बर, भीषण, विनाशकारी

📚 अमरकोश में:
• उन दोनों (अश्विनीकुमारों) के नाम (१.१.६२) — पर्याय: नासत्य, अश्विन्, आश्विनेय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दस्र (नपुंसकलिङ्ग)

बर्बर, भीषण, विनाशकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादस्रम्दस्रेदस्राणि
द्वितीयादस्रम्दस्रेदस्राणि
तृतीयादस्रेणदस्राभ्याम्दस्रैः
चतुर्थीदस्रायदस्राभ्याम्दस्रेभ्यः
पञ्चमीदस्रात् / दस्राद्दस्राभ्याम्दस्रेभ्यः
षष्ठीदस्रस्यदस्रयोःदस्राणाम्
सप्तमीदस्रेदस्रयोःदस्रेषु
सम्बोधनहे दस्रहे दस्रेहे दस्राणि

अर्थ: बर्बर, भीषण, विनाशकारी

📚 अमरकोश में:
• उन दोनों (अश्विनीकुमारों) के नाम (१.१.६२) — पर्याय: नासत्य, अश्विन्, आश्विनेय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें