🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:14:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुर्गा (स्त्रीलिङ्ग)

जहाँ पहुँचना कठिन हो, अगम्य, दुर्गम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्गादुर्गेदुर्गाः
द्वितीयादुर्गाम्दुर्गेदुर्गाः
तृतीयादुर्गयादुर्गाभ्याम्दुर्गाभिः
चतुर्थीदुर्गायैदुर्गाभ्याम्दुर्गाभ्यः
पञ्चमीदुर्गायाःदुर्गाभ्याम्दुर्गाभ्यः
षष्ठीदुर्गायाःदुर्गयोःदुर्गाणाम्
सप्तमीदुर्गायाम्दुर्गयोःदुर्गासु
सम्बोधनहे दुर्गेहे दुर्गेहे दुर्गाः

अर्थ: जहाँ पहुँचना कठिन हो, अगम्य, दुर्गम
संस्कृत: पर्याय: उमा, कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती

📚 अमरकोश में:
• पार्वती के और नाम (१.१.४६) — पर्याय: शिवा, भवानी, रुद्राणी, शर्वाणी, सर्वमंगला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, चण्डिका, अम्बिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें