🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दूष्य (पुंलिङ्ग)

यत् भ्रष्ट होने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादूष्यःदूष्यौदूष्याः
द्वितीयादूष्यम्दूष्यौदूष्यान्
तृतीयादूष्येणदूष्याभ्याम्दूष्यैः
चतुर्थीदूष्यायदूष्याभ्याम्दूष्येभ्यः
पञ्चमीदूष्यात् / दूष्याद्दूष्याभ्याम्दूष्येभ्यः
षष्ठीदूष्यस्यदूष्ययोःदूष्याणाम्
सप्तमीदूष्येदूष्ययोःदूष्येषु
सम्बोधनहे दूष्यहे दूष्यौहे दूष्याः

अर्थ: यत् भ्रष्ट होने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: वस्त्रवेश्मन्

📚 अमरकोश में:
• कपड़े का घर (तम्बू) (२.६.१२१) — पर्याय: वस्त्रवेश्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दूष्य (नपुंसकलिङ्ग)

यत् भ्रष्ट होने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादूष्यम्दूष्येदूष्याणि
द्वितीयादूष्यम्दूष्येदूष्याणि
तृतीयादूष्येणदूष्याभ्याम्दूष्यैः
चतुर्थीदूष्यायदूष्याभ्याम्दूष्येभ्यः
पञ्चमीदूष्यात् / दूष्याद्दूष्याभ्याम्दूष्येभ्यः
षष्ठीदूष्यस्यदूष्ययोःदूष्याणाम्
सप्तमीदूष्येदूष्ययोःदूष्येषु
सम्बोधनहे दूष्यहे दूष्येहे दूष्याणि

अर्थ: यत् भ्रष्ट होने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: वस्त्रवेश्मन्

📚 अमरकोश में:
• कपड़े का घर (तम्बू) (२.६.१२१) — पर्याय: वस्त्रवेश्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें