🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:26:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दैत्य (पुंलिङ्ग)

दिति का पुत्र, राक्षस, दैत्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादैत्यःदैत्यौदैत्याः
द्वितीयादैत्यम्दैत्यौदैत्यान्
तृतीयादैत्येनदैत्याभ्याम्दैत्यैः
चतुर्थीदैत्यायदैत्याभ्याम्दैत्येभ्यः
पञ्चमीदैत्यात् / दैत्याद्दैत्याभ्याम्दैत्येभ्यः
षष्ठीदैत्यस्यदैत्ययोःदैत्यानाम्
सप्तमीदैत्येदैत्ययोःदैत्येषु
सम्बोधनहे दैत्यहे दैत्यौहे दैत्याः

अर्थ: दिति का पुत्र, राक्षस, दैत्य
संस्कृत: पर्याय: असुर, दैतेय, दनुज, इन्द्रारि, दानव

📚 अमरकोश में:
• असुरों के नाम (१.१.१२) — पर्याय: असुर, दैतेय, दनुज, इन्द्रारि, दानव, शुक्रशिष्य, दितिसुत, पूर्वदेव, सुरद्विष्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें