🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:10:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दोषन् (पुंलिङ्ग)

भुजा, बाजू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोषादोषाणौदोषाणः
द्वितीयादोषाणम्दोषाणौदोष्णः
तृतीयादोष्णादोषभ्याम्दोषभिः
चतुर्थीदोष्णेदोषभ्याम्दोषभ्यः
पञ्चमीदोष्णःदोषभ्याम्दोषभ्यः
षष्ठीदोष्णःदोष्णोःदोष्णाम्
सप्तमीदोषणि / दोष्णिदोष्णोःदोषसु
सम्बोधनहे दोषन्हे दोषाणौहे दोषाणः

अर्थ: भुजा, बाजू

📚 अमरकोश में:
• अनुबन्ध (३.३.१०६) — पर्याय: मुख्य, बालक, प्रकृत
• अत्यय (३.३.१५८) — पर्याय: उल्लंघन, कष्ट, दण्ड, विपत्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दोषन् (नपुंसकलिङ्ग)

भुजा, बाजू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोषदोषणी / दोष्णीदोषाणि
द्वितीयादोषदोषणी / दोष्णीदोषाणि
तृतीयादोष्णादोषभ्याम्दोषभिः
चतुर्थीदोष्णेदोषभ्याम्दोषभ्यः
पञ्चमीदोष्णःदोषभ्याम्दोषभ्यः
षष्ठीदोष्णःदोष्णोःदोष्णाम्
सप्तमीदोषणि / दोष्णिदोष्णोःदोषसु
सम्बोधनहे दोषन् / हे दोषहे दोषणी / हे दोष्णीहे दोषाणि

अर्थ: भुजा, बाजू
English: (occurring only in nom. du. दोस्ह॑णी, AV.; AitBr.; gen. sg. दोष्ण॑स्, ŚBr.; instr. दोष्णा loc. दोष्णि [or दोषण

📚 अमरकोश में:
• अनुबन्ध (३.३.१०६) — पर्याय: मुख्य, बालक, प्रकृत
• अत्यय (३.३.१५८) — पर्याय: उल्लंघन, कष्ट, दण्ड, विपत्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें