🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:37:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रम (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रमःद्रमौद्रमाः
द्वितीयाद्रमम्द्रमौद्रमान्
तृतीयाद्रमेणद्रमाभ्याम्द्रमैः
चतुर्थीद्रमायद्रमाभ्याम्द्रमेभ्यः
पञ्चमीद्रमात् / द्रमाद्द्रमाभ्याम्द्रमेभ्यः
षष्ठीद्रमस्यद्रमयोःद्रमाणाम्
सप्तमीद्रमेद्रमयोःद्रमेषु
सम्बोधनहे द्रमहे द्रमौहे द्रमाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रम (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रमम्द्रमेद्रमाणि
द्वितीयाद्रमम्द्रमेद्रमाणि
तृतीयाद्रमेणद्रमाभ्याम्द्रमैः
चतुर्थीद्रमायद्रमाभ्याम्द्रमेभ्यः
पञ्चमीद्रमात् / द्रमाद्द्रमाभ्याम्द्रमेभ्यः
षष्ठीद्रमस्यद्रमयोःद्रमाणाम्
सप्तमीद्रमेद्रमयोःद्रमेषु
सम्बोधनहे द्रमहे द्रमेहे द्रमाणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें