🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:56:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्रव (पुंलिङ्ग)

अप् दौड़ने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवःद्रवौद्रवाः
द्वितीयाद्रवम्द्रवौद्रवान्
तृतीयाद्रवेणद्रवाभ्याम्द्रवैः
चतुर्थीद्रवायद्रवाभ्याम्द्रवेभ्यः
पञ्चमीद्रवात् / द्रवाद्द्रवाभ्याम्द्रवेभ्यः
षष्ठीद्रवस्यद्रवयोःद्रवाणाम्
सप्तमीद्रवेद्रवयोःद्रवेषु
सम्बोधनहे द्रवहे द्रवौहे द्रवाः

अर्थ: अप् दौड़ने वाला
संस्कृत: पर्याय: केलि, परीहास, क्रीडा, लीला, नर्मन्

📚 अमरकोश में:
• हँसी-खेल के नाम (१.७.३४) — पर्याय: केलि, परीहास, क्रीडा, लीला, नर्म
• भागना (२.८.१११) — पर्याय: प्रद्राव, उद्द्राव, सन्द्राव, सन्दाव, विद्रव, अपक्रम, अपयान
• रस (३.३.२४२) — पर्याय: शृंगार, विष, शक्ति, गुण, प्रेम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्रव (नपुंसकलिङ्ग)

अप् दौड़ने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्रवम्द्रवेद्रवाणि
द्वितीयाद्रवम्द्रवेद्रवाणि
तृतीयाद्रवेणद्रवाभ्याम्द्रवैः
चतुर्थीद्रवायद्रवाभ्याम्द्रवेभ्यः
पञ्चमीद्रवात् / द्रवाद्द्रवाभ्याम्द्रवेभ्यः
षष्ठीद्रवस्यद्रवयोःद्रवाणाम्
सप्तमीद्रवेद्रवयोःद्रवेषु
सम्बोधनहे द्रवहे द्रवेहे द्रवाणि

अर्थ: अप् दौड़ने वाला
संस्कृत: पर्याय: केलि, परीहास, क्रीडा, लीला, नर्मन्

📚 अमरकोश में:
• हँसी-खेल के नाम (१.७.३४) — पर्याय: केलि, परीहास, क्रीडा, लीला, नर्म
• भागना (२.८.१११) — पर्याय: प्रद्राव, उद्द्राव, सन्द्राव, सन्दाव, विद्रव, अपक्रम, अपयान
• रस (३.३.२४२) — पर्याय: शृंगार, विष, शक्ति, गुण, प्रेम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें