🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:39:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

द्वय (पुंलिङ्ग)

दोहरा, दुगुना, दो प्रकार का, दो तरह का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वयःद्वयौद्वयाः / द्वये
द्वितीयाद्वयम्द्वयौद्वयान्
तृतीयाद्वयेनद्वयाभ्याम्द्वयैः
चतुर्थीद्वयायद्वयाभ्याम्द्वयेभ्यः
पञ्चमीद्वयात् / द्वयाद्द्वयाभ्याम्द्वयेभ्यः
षष्ठीद्वयस्यद्वययोःद्वयानाम्
सप्तमीद्वयेद्वययोःद्वयेषु
सम्बोधनहे द्वयहे द्वयौहे द्वयाः / हे द्वये

अर्थ: दोहरा, दुगुना, दो प्रकार का, दो तरह का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्वय (नपुंसकलिङ्ग)

दोहरा, दुगुना, दो प्रकार का, दो तरह का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्वयम्द्वयेद्वयानि
द्वितीयाद्वयम्द्वयेद्वयानि
तृतीयाद्वयेनद्वयाभ्याम्द्वयैः
चतुर्थीद्वयायद्वयाभ्याम्द्वयेभ्यः
पञ्चमीद्वयात् / द्वयाद्द्वयाभ्याम्द्वयेभ्यः
षष्ठीद्वयस्यद्वययोःद्वयानाम्
सप्तमीद्वयेद्वययोःद्वयेषु
सम्बोधनहे द्वयहे द्वयेहे द्वयानि

अर्थ: दोहरा, दुगुना, दो प्रकार का, दो तरह का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें