🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:48:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्यामन् (पुंलिङ्ग)

माप, प्रकाश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यामाध्यामानौध्यामानः
द्वितीयाध्यामानम्ध्यामानौध्याम्नः
तृतीयाध्याम्नाध्यामभ्याम्ध्यामभिः
चतुर्थीध्याम्नेध्यामभ्याम्ध्यामभ्यः
पञ्चमीध्याम्नःध्यामभ्याम्ध्यामभ्यः
षष्ठीध्याम्नःध्याम्नोःध्याम्नाम्
सप्तमीध्याम्नि / ध्यामनिध्याम्नोःध्यामसु
सम्बोधनहे ध्यामन्हे ध्यामानौहे ध्यामानः

अर्थ: माप, प्रकाश

📚 अमरकोश में:
• रोहिष (सुगन्धित घास) के नाम (२.४.१६६) — पर्याय: कत्तृण, पौर, सौगन्धिक, देवजग्धक, रौहिष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्यामन् (नपुंसकलिङ्ग)

मनन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यामध्याम्नी / ध्यामनीध्यामानि
द्वितीयाध्यामध्याम्नी / ध्यामनीध्यामानि
तृतीयाध्याम्नाध्यामभ्याम्ध्यामभिः
चतुर्थीध्याम्नेध्यामभ्याम्ध्यामभ्यः
पञ्चमीध्याम्नःध्यामभ्याम्ध्यामभ्यः
षष्ठीध्याम्नःध्याम्नोःध्याम्नाम्
सप्तमीध्याम्नि / ध्यामनिध्याम्नोःध्यामसु
सम्बोधनहे ध्यामन् / हे ध्यामहे ध्याम्नी / हे ध्यामनीहे ध्यामानि

अर्थ: मनन

📚 अमरकोश में:
• रोहिष (सुगन्धित घास) के नाम (२.४.१६६) — पर्याय: कत्तृण, पौर, सौगन्धिक, देवजग्धक, रौहिष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें