🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:22:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नलिन (पुंलिङ्ग)

इनच् सारस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानलिनःनलिनौनलिनाः
द्वितीयानलिनम्नलिनौनलिनान्
तृतीयानलिनेननलिनाभ्याम्नलिनैः
चतुर्थीनलिनायनलिनाभ्याम्नलिनेभ्यः
पञ्चमीनलिनात् / नलिनाद्नलिनाभ्याम्नलिनेभ्यः
षष्ठीनलिनस्यनलिनयोःनलिनानाम्
सप्तमीनलिनेनलिनयोःनलिनेषु
सम्बोधनहे नलिनहे नलिनौहे नलिनाः

अर्थ: इनच् सारस
संस्कृत: पर्याय: पद्म, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र, कमल

📚 अमरकोश में:
• कमल के नाम (१.१०.४०) — पर्याय: पद्म, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र, कमल, शतपत्र, कुशेशय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नलिन (नपुंसकलिङ्ग)

कमल, कुमुद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानलिनम्नलिनेनलिनानि
द्वितीयानलिनम्नलिनेनलिनानि
तृतीयानलिनेननलिनाभ्याम्नलिनैः
चतुर्थीनलिनायनलिनाभ्याम्नलिनेभ्यः
पञ्चमीनलिनात् / नलिनाद्नलिनाभ्याम्नलिनेभ्यः
षष्ठीनलिनस्यनलिनयोःनलिनानाम्
सप्तमीनलिनेनलिनयोःनलिनेषु
सम्बोधनहे नलिनहे नलिनेहे नलिनानि

अर्थ: कमल, कुमुद
संस्कृत: पर्याय: पद्म, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र, कमल

📚 अमरकोश में:
• कमल के नाम (१.१०.४०) — पर्याय: पद्म, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र, कमल, शतपत्र, कुशेशय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें