🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:12:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निद्रा (स्त्रीलिङ्ग)

नींद आना, सोना, सो जाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिद्रानिद्रेनिद्राः
द्वितीयानिद्राम्निद्रेनिद्राः
तृतीयानिद्रयानिद्राभ्याम्निद्राभिः
चतुर्थीनिद्रायैनिद्राभ्याम्निद्राभ्यः
पञ्चमीनिद्रायाःनिद्राभ्याम्निद्राभ्यः
षष्ठीनिद्रायाःनिद्रयोःनिद्राणाम्
सप्तमीनिद्रायाम्निद्रयोःनिद्रासु
सम्बोधनहे निद्रेहे निद्रेहे निद्राः

अर्थ: नींद आना, सोना, सो जाना
संस्कृत: पर्याय: शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेश, तन्द्रा

📚 अमरकोश में:
• नींद के नाम (१.७.३८) — पर्याय: शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें