॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: नींद आना, सोना, सो जाना
संस्कृत: शयनम्, स्वप्नम् · पर्याय: शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेश, तन्द्रा
व्युत्पत्ति: नि-द्रा
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | निद्रा | निद्रे | निद्राः |
| द्वितीया | निद्राम् | निद्रे | निद्राः |
| तृतीया | निद्रया | निद्राभ्याम् | निद्राभिः |
| चतुर्थी | निद्रायै | निद्राभ्याम् | निद्राभ्यः |
| पञ्चमी | निद्रायाः | निद्राभ्याम् | निद्राभ्यः |
| षष्ठी | निद्रायाः | निद्रयोः | निद्राणाम् |
| सप्तमी | निद्रायाम् | निद्रयोः | निद्रासु |
| सम्बोधन | हे निद्रे | हे निद्रे | हे निद्राः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| निद्रा | निद्रा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: द्रा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नि + द्रै + अच् | द्रा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नि + द्रै + अच् |
निद्रा 📚 ➤ नींद आना, सोना, सो जाना
संस्कृत: शयनम्, स्वप्नम् · पर्याय: शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेश, तन्द्रा
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| निद्रा 📚 | सचेष्ट अवस्था के बीच बीच में होनेवाली प्राणियों की वहर विश्चेष्ट अवस्थ… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| निद्रा |
नींद के नाम (१.७.३८) — शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेश |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड