🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:05:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निधन (पुंलिङ्ग)

गरीब, दरिद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिधनःनिधनौनिधनाः
द्वितीयानिधनम्निधनौनिधनान्
तृतीयानिधनेननिधनाभ्याम्निधनैः
चतुर्थीनिधनायनिधनाभ्याम्निधनेभ्यः
पञ्चमीनिधनात् / निधनाद्निधनाभ्याम्निधनेभ्यः
षष्ठीनिधनस्यनिधनयोःनिधनानाम्
सप्तमीनिधनेनिधनयोःनिधनेषु
सम्बोधनहे निधनहे निधनौहे निधनाः

अर्थ: गरीब, दरिद्र
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 अमरकोश में:
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१८) — पर्याय: नाभिजन्मा, अण्डज, पूर्व, कमलोद्भव, सदानन्द, रजोमूर्ति, सत्यक, हंसवाहन
• मृत्यु के नाम (२.८.११६) — पर्याय: पंचता, कालधर्म, दिष्टान्त, प्रलय, अत्यय, अन्त, नाश, मृत्यु, मरण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निधन (नपुंसकलिङ्ग)

गरीब, दरिद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिधनम्निधनेनिधनानि
द्वितीयानिधनम्निधनेनिधनानि
तृतीयानिधनेननिधनाभ्याम्निधनैः
चतुर्थीनिधनायनिधनाभ्याम्निधनेभ्यः
पञ्चमीनिधनात् / निधनाद्निधनाभ्याम्निधनेभ्यः
षष्ठीनिधनस्यनिधनयोःनिधनानाम्
सप्तमीनिधनेनिधनयोःनिधनेषु
सम्बोधनहे निधनहे निधनेहे निधनानि

अर्थ: गरीब, दरिद्र
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 अमरकोश में:
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१८) — पर्याय: नाभिजन्मा, अण्डज, पूर्व, कमलोद्भव, सदानन्द, रजोमूर्ति, सत्यक, हंसवाहन
• मृत्यु के नाम (२.८.११६) — पर्याय: पंचता, कालधर्म, दिष्टान्त, प्रलय, अत्यय, अन्त, नाश, मृत्यु, मरण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें