🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:22:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नुत्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानुत्तःनुत्तौनुत्ताः
द्वितीयानुत्तम्नुत्तौनुत्तान्
तृतीयानुत्तेननुत्ताभ्याम्नुत्तैः
चतुर्थीनुत्तायनुत्ताभ्याम्नुत्तेभ्यः
पञ्चमीनुत्तात् / नुत्ताद्नुत्ताभ्याम्नुत्तेभ्यः
षष्ठीनुत्तस्यनुत्तयोःनुत्तानाम्
सप्तमीनुत्तेनुत्तयोःनुत्तेषु
सम्बोधनहे नुत्तहे नुत्तौहे नुत्ताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, आविद्ध, क्षिप्त
English: pushed or driven away, AV.

📚 अमरकोश में:
• फेंका/प्रेरित (३.१.८६) — पर्याय: नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, आविद्ध, क्षिप्त, ईरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नुत्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानुत्तम्नुत्तेनुत्तानि
द्वितीयानुत्तम्नुत्तेनुत्तानि
तृतीयानुत्तेननुत्ताभ्याम्नुत्तैः
चतुर्थीनुत्तायनुत्ताभ्याम्नुत्तेभ्यः
पञ्चमीनुत्तात् / नुत्ताद्नुत्ताभ्याम्नुत्तेभ्यः
षष्ठीनुत्तस्यनुत्तयोःनुत्तानाम्
सप्तमीनुत्तेनुत्तयोःनुत्तेषु
सम्बोधनहे नुत्तहे नुत्तेहे नुत्तानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, आविद्ध, क्षिप्त
English: pushed or driven away, AV.

📚 अमरकोश में:
• फेंका/प्रेरित (३.१.८६) — पर्याय: नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, आविद्ध, क्षिप्त, ईरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें