🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:02:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पक्व (पुंलिङ्ग)

पकाया हुआ, भूना हुआ, उबाला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्वःपक्वौपक्वाः
द्वितीयापक्वम्पक्वौपक्वान्
तृतीयापक्वेनपक्वाभ्याम्पक्वैः
चतुर्थीपक्वायपक्वाभ्याम्पक्वेभ्यः
पञ्चमीपक्वात् / पक्वाद्पक्वाभ्याम्पक्वेभ्यः
षष्ठीपक्वस्यपक्वयोःपक्वानाम्
सप्तमीपक्वेपक्वयोःपक्वेषु
सम्बोधनहे पक्वहे पक्वौहे पक्वाः

अर्थ: पकाया हुआ, भूना हुआ, उबाला हुआ
संस्कृत: पर्याय: विनाशोन्मुख

📚 अमरकोश में:
• नाश के निकट (पका) (३.१.९०) — पर्याय: विनाशोन्मुख
• परिपक्व (३.१.९५) — पर्याय: परिणत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पक्व (नपुंसकलिङ्ग)

पकाया हुआ, भूना हुआ, उबाला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्वम्पक्वेपक्वानि
द्वितीयापक्वम्पक्वेपक्वानि
तृतीयापक्वेनपक्वाभ्याम्पक्वैः
चतुर्थीपक्वायपक्वाभ्याम्पक्वेभ्यः
पञ्चमीपक्वात् / पक्वाद्पक्वाभ्याम्पक्वेभ्यः
षष्ठीपक्वस्यपक्वयोःपक्वानाम्
सप्तमीपक्वेपक्वयोःपक्वेषु
सम्बोधनहे पक्वहे पक्वेहे पक्वानि

अर्थ: पकाया हुआ, भूना हुआ, उबाला हुआ
संस्कृत: पर्याय: विनाशोन्मुख

📚 अमरकोश में:
• नाश के निकट (पका) (३.१.९०) — पर्याय: विनाशोन्मुख
• परिपक्व (३.१.९५) — पर्याय: परिणत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें