🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पतत्रिन् (पुंलिङ्ग)

पक्षी

🔎 आपका लिखा रूप पतत्री = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापतत्रीपतत्रिणौपतत्रिणः
द्वितीयापतत्रिणम्पतत्रिणौपतत्रिणः
तृतीयापतत्रिणापतत्रिभ्याम्पतत्रिभिः
चतुर्थीपतत्रिणेपतत्रिभ्याम्पतत्रिभ्यः
पञ्चमीपतत्रिणःपतत्रिभ्याम्पतत्रिभ्यः
षष्ठीपतत्रिणःपतत्रिणोःपतत्रिणाम्
सप्तमीपतत्रिणिपतत्रिणोःपतत्रिषु
सम्बोधनहे पतत्रिन्हे पतत्रिणौहे पतत्रिणः

अर्थ: पक्षी
संस्कृत: पक्षी · पर्याय: खग, विहङ्ग, विहग, विहङ्गम, विहायस्

📚 अमरकोश में:
• पक्षी के और नाम (२.५.३६) — पर्याय: नगौका, वाजी, विकिर, वि, विष्किर, नीडोद्भव, गरुत्मान्, पित्सन्, नभसंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पतत्रि (पुंलिङ्ग)

पक्षी

🔎 आपका लिखा रूप पतत्री = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापतत्रिःपतत्रीपतत्रयः
द्वितीयापतत्रिम्पतत्रीपतत्रीन्
तृतीयापतत्रिणापतत्रिभ्याम्पतत्रिभिः
चतुर्थीपतत्रयेपतत्रिभ्याम्पतत्रिभ्यः
पञ्चमीपतत्रेःपतत्रिभ्याम्पतत्रिभ्यः
षष्ठीपतत्रेःपतत्र्योःपतत्रीणाम्
सप्तमीपतत्रौपतत्र्योःपतत्रिषु
सम्बोधनहे पतत्रेहे पतत्रीहे पतत्रयः

अर्थ: पक्षी
संस्कृत: पक्षी · पर्याय: खग, विहङ्ग, विहग, विहङ्गम, विहायस्

📚 अमरकोश में:
• पक्षी के और नाम (२.५.३६) — पर्याय: नगौका, वाजी, विकिर, वि, विष्किर, नीडोद्भव, गरुत्मान्, पित्सन्, नभसंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें