🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:26:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पत्ति (पुंलिङ्ग)

पैदल, पैदल सैनिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापत्तिःपत्तीपत्तयः
द्वितीयापत्तिम्पत्तीपत्तीन्
तृतीयापत्तिनापत्तिभ्याम्पत्तिभिः
चतुर्थीपत्तयेपत्तिभ्याम्पत्तिभ्यः
पञ्चमीपत्तेःपत्तिभ्याम्पत्तिभ्यः
षष्ठीपत्तेःपत्त्योःपत्तीनाम्
सप्तमीपत्तौपत्त्योःपत्तिषु
सम्बोधनहे पत्तेहे पत्तीहे पत्तयः

अर्थ: पैदल, पैदल सैनिक
संस्कृत: पर्याय: पदाति, पदग, पादातिक, पदाजि, पद्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पत्ति (स्त्रीलिङ्ग)

सेना का छोटे से छोटा दस्ता जिसमें एक रथ, एक हाथी, तीन घुड़सवार और पाँच पैदल सैनिक हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापत्तिःपत्तीपत्तयः
द्वितीयापत्तिम्पत्तीपत्तीः
तृतीयापत्त्यापत्तिभ्याम्पत्तिभिः
चतुर्थीपत्तये / पत्त्यैपत्तिभ्याम्पत्तिभ्यः
पञ्चमीपत्तेः / पत्त्याःपत्तिभ्याम्पत्तिभ्यः
षष्ठीपत्तेः / पत्त्याःपत्त्योःपत्तीनाम्
सप्तमीपत्तौ / पत्त्याम्पत्त्योःपत्तिषु
सम्बोधनहे पत्तेहे पत्तीहे पत्तयः

अर्थ: सेना का छोटे से छोटा दस्ता जिसमें एक रथ, एक हाथी, तीन घुड़सवार और पाँच पैदल सैनिक हों
संस्कृत: पर्याय: पदाति, पदग, पादातिक, पदाजि, पद्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें