🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:24:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पत्नी (स्त्रीलिङ्ग)

सहधर्मिणी, भार्या

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापत्नीपत्न्यौपत्न्यः
द्वितीयापत्नीम्पत्न्यौपत्नीः
तृतीयापत्न्यापत्नीभ्याम्पत्नीभिः
चतुर्थीपत्न्यैपत्नीभ्याम्पत्नीभ्यः
पञ्चमीपत्न्याःपत्नीभ्याम्पत्नीभ्यः
षष्ठीपत्न्याःपत्न्योःपत्नीनाम्
सप्तमीपत्न्याम्पत्न्योःपत्नीषु
सम्बोधनहे पत्निहे पत्न्यौहे पत्न्यः

अर्थ: सहधर्मिणी, भार्या
संस्कृत: पर्याय: सधर्मिणी, पाणिगृहीती, द्वितीया, सहधर्मिणी, भार्या

📚 अमरकोश में:
• पत्नी के नाम (२.६.५) — पर्याय: पाणिगृहीती, द्वितीया, सहधर्मिणी
• वधू (३.३.१०९) — पर्याय: बहू, स्त्री
• क्षेत्र (३.३.१८८) — पर्याय: शरीर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें