🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:43:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पदवी (स्त्रीलिङ्ग)

रास्ता, मार्ग, पथ, बटिया, पवन पदवी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापदवीपदव्यौपदव्यः
द्वितीयापदवीम्पदव्यौपदवीः
तृतीयापदव्यापदवीभ्याम्पदवीभिः
चतुर्थीपदव्यैपदवीभ्याम्पदवीभ्यः
पञ्चमीपदव्याःपदवीभ्याम्पदवीभ्यः
षष्ठीपदव्याःपदव्योःपदवीनाम्
सप्तमीपदव्याम्पदव्योःपदवीषु
सम्बोधनहे पदविहे पदव्यौहे पदव्यः

अर्थ: रास्ता, मार्ग, पथ, बटिया, पवन पदवी
संस्कृत: पर्याय: अयन, वर्त्मन्, मार्ग, अध्वन्, पथिन्

📚 अमरकोश में:
• मार्ग के नाम (२.१.१६) — पर्याय: अयन, वर्त्म, मार्ग, अध्वन्, पथिन्, सृति, सरणि, पद्धति, पद्या, वर्तनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पदवी (पुंलिङ्ग)

रास्ता, मार्ग, पथ, बटिया, पवन पदवी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापदवीःपदवियौपदवियः
द्वितीयापदवियम्पदवियौपदवियः
तृतीयापदवियापदवीभ्याम्पदवीभिः
चतुर्थीपदवियेपदवीभ्याम्पदवीभ्यः
पञ्चमीपदवियःपदवीभ्याम्पदवीभ्यः
षष्ठीपदवियःपदवियोःपदवियाम्
सप्तमीपदवियिपदवियोःपदवीषु
सम्बोधनहे पदवीःहे पदवियौहे पदवियः

अर्थ: रास्ता, मार्ग, पथ, बटिया, पवन पदवी
संस्कृत: पर्याय: अयन, वर्त्मन्, मार्ग, अध्वन्, पथिन्
English: (nom. स्) a leader, guide, forerunner, RV.; AV. (cf. -वाय)

📚 अमरकोश में:
• मार्ग के नाम (२.१.१६) — पर्याय: अयन, वर्त्म, मार्ग, अध्वन्, पथिन्, सृति, सरणि, पद्धति, पद्या, वर्तनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें